Madeira is een prachtig eilandje dat behoort tot Portugal.
Ligging
Het eiland ligt in de Atlantische oceaan op de hoogte van Marrakech ten noorden van de canarische eilanden. Het is een klein eiland, ongeveer een tiende van Corsica. Wat meteen opvalt zijn de steile hellingen. Je gaat van de zee meteen steil omhoog de bergen in.
Geschiedenis van de wijn in Madeira
Madeira is vast bewoond sinds 1420. Het eerste gewas dat de economie van Madeira liet groeien was suikerriet. In 1480 voeren er 70 schepen tussen Madeira en Antwerpen voor de handel in suiker. Toen in de 17de eeuw de suikerhandel naar Brazilië verschoof werd er meer en meer wijn geproduceerd en vestigden Engelse handelaren zich in Funchal, de hoofdstad.
Portugese, Engelse en Amerikaanse handelaars verspreidden de wijnen van Madeira over de wereld. Eind 18de eeuw was madeira een luxe drank die in alle uithoeken van de wereld gedronken werd: Antillen, London, Indië, Ohio ... Bij het ondertekenen van de Amerikaanse onafhankelijkheid in 1776 dronken de Founding Fathers een glas Madeira.
Vanaf de eerste ontdekkingsreizen is Madeira een goed gelegen halte voor schepen die naar Azië (Oost-Indië) of richting Amerika (nieuwe wereld) varen. Al vanaf 1460 werd er wijn van Madeira geladen op de schepen.
In het vervoeren van de wijn in houten vaten op deze schepen ligt de oorsprong van de speciale manier waarop wijnen van Madeira gemaakt worden. In de laadruimten van de schepen was het warm en de wijnen werden slecht tijdens de reizen. Om de wijnen beter te bewaren werd alcohol toegevoegd. Toen een schip met een lading terug kwam na een lange reis bleek dat de smaak van de wijn in positieve zin veranderd was. Ronder, meer complexiteit: de wijn bleek beter te smaken dan toen hij vertrok met het schip. Men noemde deze wijnen toen "vinho da roda" of wijn die gereisd heeft.
Het huidige productieproces van Madeira wijnen kan je zien als de nabootsing van een lange zeereis: contact met lucht, warmte, hoge vochtigheidsgraden en veroudering in houten vaten.
Productie van Madeira wijnen
De eerste stap is dezelfde dan bij andere wijnen: druiven plukken, persen en dan laten gisten met of zonder schillen. Het gisten wordt gestopt door het toevoegen van alcohol. Zo blijft er suiker in de wijn aanwezig.
Vervolgens worden de wijnen verwarmd. De goedkopere wijnen worden verwarmd in grote inox vaten, het "estufagem" of stoof proces. De duurdere wijnen worden in houten vaten verwarmd door de zon, het "Canteiro" proces. De veroudering in vaten duurt jaren.
Humberto Jardim, eigenaar van Henriques & Henriques, legt uit hoe ze de vaten plaatsen in het gebouw: naargelang het type van de wijn en hoe oud deze is worden de vaten geplaatst waar het wat meer of minder vochtig is, waar het wat warmer of kouder is en meer of minder zon binnen schijnt. De vochtigheidsgraad heeft een invloed op het hout van de vaten en dus ook op de verdamping van de wijn en de toevoer van zuurstof. Hoe beslis je welke vaten waar gezet worden ? Ervaring ! Ik denk dat ik ongeveer 20 jaar zal nodig hebben om een nieuwe wijnmaker op te leiden zegt Humberto.
Kort samengevat doet men met deze wijnen alles wat je normaal gezien niet met wijn mag doen: verwarmen, blootstellen aan zuurstof, lang laten liggen.
Moeilijk te geloven dat het uiteindelijke resultaat zo goed smaakt. De neus van de wijnen van Henriques is zeer zuiver, geen foutje te bespeuren. Je zou er een hele avond aan kunnen snuffelen. Ondanks de kracht en de suiker hebben de wijnen een mooie balans door het relatief hoge zuurgehalte.
Zowel het eiland als ook de wijnen waren een echte ontdekking voor ons.
Druivensoorten en smaak
Er worden verschillende druivensoorten gebruikt om Madeira wijnen te maken. Sommige druivensoorten groeien beter in de koelere streken anderen beter in warmere omgevingen. In Madeira ben je snel van de zee op 1000 meter hoogte, zo heb je relatief grote temperatuurverschillen op korte afstanden.
Bij de wijnen die van een enkele druivensoort gemaakt zijn is er een duidelijk verband tussen druivensoort en type wijn gaande van relatief droog tot zoet.
Sercial
Witte druivensoort die in eerder koele omgevingen groeit. Deze druif geeft een droge Madeira wijn met fris zuur. Je kan hem lichtjes fris serveren als aperitief. De smaak gaat naar noten gecombineerd met fris fruit. Drink hem bij scherpe kazen zoals Spaanse of Portugese geitenkazen. Japanse of Chinese gerechten kombineren ook goed met sercial. Sercial wordt ronder bij het verouderen, 10 jaar of ouder is ideaal.
Verdelho
Witte druivensoort die iets zoeter en ronder is dan sercial, met meer caramel achtige toetsen. Ook stevig zuur, maar wat minder dan bij sercial. Lekker bij krachtige kazen: schimmelkaas, camembert, brie. Als aperitief met hapjes is deze Madeira perfekt.
Boal (Bual)
Witte druif die groeit in wat warmere plaatsen. Minder zuur en meer suiker dan de voorgaande. Smaak gaat meer in richting van gedroogde druiven en caramel. Boal geeft je zonnige warmte in de winter. Drink hem bij nagerechten zoals cake of fruit taart. Samen met chocolade van 75% cacao of meer zeer lekker.
Malvasia (Malmsey)
Witte druivensoort. Malmsey wijnen zijn zoet en vol, maar nooit plakkerig omdat ze eveneens voldoende zuur bevatten. Te drinken bij nagerechten. Cake, chocolade, ijs.
Terrantez
Zeldzame druivensoort die steeds minder aangeplant wordt. Terrantez heeft veel finesse en is relatief droog. Je zou hem tussen verdelho en boal kunnen situeren qua smaak. De 20 jaar oude verdelho van Henriques is een van onze favorieten. Je kan hem drinken bij stevige vleesgerechten, gedroogde ham, eend en foie gras.
Tinta Negra
Tinta Negra is een rode druif die gemakkelijk groeit. Ongeveer 90% van alle Madeira wijnen worden van Tinta Negra gemaakt. Op enkele uitzonderingen na gaat het wel om de eerder goedkope wijnen van 3 of 5 jaar oud. Op de foto's van de vaten zie je TN staan.
Verouderen van Madeira wijnen
Madeira wijnen kunnen lang bewaard worden. Door de oxidatie, het zuur en de suiker die ze bevatten kunnen deze wijnen meer dan 100 jaar drinkbaar blijven. Er zijn ooit in het wrak van een gezonken schip flessen gevonden van 300 jaar oud die nog drinkbaar waren.
Een fles die geopend is zal maanden of zelfs jaren goed blijven. Madeira liefhebbers openen een fles en proeven hem om de zoveel maanden om de evolutie van de wijn te volgen en te bepalen wat het beste moment is om hem te drinken.
De jaren die aangegeven zijn op de fles duiden op de jongste wijnen die er in zitten. Een Madeira van 15 jaar oud bevat dus wijnen die minstens 15 jaar oud zijn.
Het verouderen van de Madeira wijnen geeft hen de typische smaak, complexiteit en zachtheid. Wij hebben er daarom voor gekozen om enkel Madeira's van 10 jaar of meer aan te bieden.
Madeira wijnen in de webshop bekijken
Veelgestelde vragen over Madeira wijn
1. Is Madeira wijn altijd zoet?
Ja, Madeira wijn bevat altijd een bepaalde hoeveelheid restsuiker. Zelfs de Madeira die officieel als droog of extra droog wordt aangeduid, bevat meer suiker dan we doorgaans gewend zijn van een klassieke droge witte wijn. De officiële classificatie maakt een onderscheid tussen extra droog, droog, medium droog, medium zoet en zoet. De natuurlijke zuren van de druiven zorgen ervoor dat de wijn, ondanks de restsuiker, een mooie frisheid en een uitstekend evenwicht behoudt.
2. Wat is het verschil tussen Madeira en Port?
Hoewel Madeira en Port allebei versterkte Portugese wijnen zijn, verschillen ze sterk in karakter en productie. Port komt uit de Dourovallei op het Portugese vasteland, terwijl Madeira afkomstig is van het gelijknamige eiland in de Atlantische Oceaan. Madeira ondergaat een bijzonder rijpingsproces waarbij warmte en oxidatie een belangrijke rol spelen. Hierdoor ontwikkelt de wijn zijn typische complexe aroma's van noten, karamel en gedroogd fruit, gecombineerd met een opvallende natuurlijke frisheid.
3. Hoe smaakt Madeira wijn?
De smaak van Madeira hangt sterk af van de druivensoort, de leeftijd en de zoetheidsgraad. Je kunt aroma's ontdekken van noten, karamel, gedroogd fruit, sinaasappelschil, kruiden en geroosterde toetsen. Wat Madeira bijzonder maakt, is de combinatie van restsuiker en natuurlijke zuren. Die zuren zijn afkomstig van de druiven zelf en zorgen voor frisheid, spanning en een mooi evenwicht in de wijn. Naarmate Madeira langer rijpt, ontwikkelen zich steeds complexere aroma's.
4. Welke Madeira wijn kies je als beginner?
Wie voor het eerst Madeira ontdekt, raden we aan te starten met Verdelho of Boal. Verdelho heeft een mooi evenwicht tussen zoetheid, frisheid en complexiteit. Boal is wat voller en zoeter, met rijke aroma's van gedroogd fruit, noten en karamel. Sercial is de droogste stijl, maar kan door zijn uitgesproken zuren wat intens zijn voor iemand die Madeira nog niet kent. Eens je de verschillende stijlen ontdekt hebt, wordt het interessant om ze naast elkaar te proeven.
5. Op welke temperatuur drink je Madeira wijn?
De ideale serveertemperatuur hangt af van de stijl. Sercial en Verdelho serveer je bij voorkeur licht gekoeld, rond 10 à 12 °C. Boal en Malvasia komen doorgaans beter tot hun recht rond 12 à 16 °C. Zo krijgen de aroma's voldoende ruimte om zich te ontwikkelen en blijft het evenwicht tussen zoetheid en frisheid mooi behouden.
6. Hoe lang blijft Madeira wijn goed na opening?
Madeira behoort tot de meest houdbare wijnen ter wereld. Dankzij het bijzondere productie- en rijpingsproces is de wijn bijzonder goed bestand tegen oxidatie. Een geopende fles kan, afhankelijk van de stijl, leeftijd en bewaaromstandigheden, vaak nog maanden tot zelfs jaren zijn kwaliteit behouden. Bewaar de fles goed afgesloten op een koele, donkere plaats.
7. Waarmee combineer je Madeira wijn?
Madeira is bijzonder veelzijdig aan tafel. Sercial is heerlijk bij gerookte vis, zeevruchten, hartige hapjes, maar ook bij pittige gerechten zoals curry's. Verdelho combineert mooi met gevogelte, Aziatische gerechten en kazen. Boal past uitstekend bij gerijpte kazen, noten, gedroogd fruit en desserts. Malvasia is dan weer een prachtige begeleider van chocolade, karamel en rijkere nagerechten. De combinatie van natuurlijke zuren en restsuiker maakt Madeira bijzonder interessant bij uiteenlopende gerechten.
8. Wat betekenen Sercial, Verdelho, Boal en Malvasia bij Madeira wijn?
Dit zijn vier traditionele druivenrassen die elk een eigen smaakstijl aan Madeira geven. Sercial staat voor de droogste stijl, met uitgesproken zuren en een verfijnd karakter. Verdelho is medium droog, met een mooi evenwicht tussen zoetheid en frisheid. Boal is medium zoet, voller en rijker van smaak. Malvasia (Malmsey) is de zoetste stijl, met intense aroma's van honing, karamel, koffie en gedroogd fruit. Door deze verschillen te kennen, wordt het gemakkelijker om een Madeira te kiezen die aansluit bij je persoonlijke smaak.
9. Wat betekent de leeftijdsaanduiding 5, 10, 15 of 20 jaar op een fles Madeira?
De leeftijdsaanduiding geeft aan in welke leeftijdscategorie de Madeira valt. Bij een Madeira 10 Years Old gaat het niet om een wijn die exact tien jaar oud is. De jongste wijnen in de blend zijn minstens tien jaar oud; er kunnen ook oudere wijnen aan toegevoegd worden. Daardoor ligt de gemiddelde leeftijd van de blend vaak een stuk hoger dan de vermelde leeftijd. Een Madeira 10 Years Old kan dus ook aanzienlijk oudere wijnen bevatten. De leeftijdscategorieën worden bovendien beoordeeld op hun typische kwaliteits- en smaakkenmerken.
10. Hoe moet je Madeira wijn bewaren?
Een ongeopende fles Madeira bewaar je bij voorkeur op een koele, donkere plaats, met een zo constant mogelijke temperatuur. In tegenstelling tot veel andere wijnen wordt Madeira doorgaans rechtop bewaard. Dankzij het bijzondere productie- en rijpingsproces is Madeira bijzonder stabiel en kan hij, afhankelijk van de stijl en leeftijd, uitzonderlijk lang meegaan. Na opening bewaar je de fles goed afgesloten op een koele plaats.
11. Wat is het verschil tussen Colheita en Frasqueira Madeira?
Colheita en Frasqueira zijn bijzondere categorieën van Madeira waarbij het oogstjaar op het etiket vermeld wordt. Een Colheita is afkomstig van één oogstjaar en rijpt minstens vijf jaar op houten vaten voordat hij gebotteld wordt. Frasqueira, ook Garrafeira genoemd, behoort tot de meest bijzondere en prestigieuze Madeira's. Deze wijnen zijn eveneens afkomstig van één oogstjaar en rijpen minstens twintig jaar op houten vaten volgens de traditionele Canteiro-methode. Het resultaat zijn uitzonderlijk complexe wijnen met een groot bewaarpotentieel.
12. Kan Madeira wijn tientallen jaren bewaren?
Absoluut! Madeira staat bekend om zijn uitzonderlijke bewaarpotentieel. Door de bijzondere combinatie van natuurlijke zuren, alcohol en het oxidatieve rijpingsproces kan Madeira bijzonder lang bewaren. Sommige oude Madeira's zijn zelfs eeuwen oud en kunnen nog steeds een indrukwekkende kwaliteit vertonen. Ook na het bottelen kunnen veel Madeira's nog tientallen jaren meegaan. Dat maakt Madeira tot een van de meest fascinerende wijnen ter wereld.
Flessen die nog niet geopend zijn bewaar je rechtopstaand.